Kleopatra, Konfiçyüs, Einstein,
Edison, Ts'ai Lun. Bütün bu kişilerin içinde insanlık tarihinin
gelişimine en büyük faydası olan kimdir dersek, herhalde Ts'ai Lun
demezsiniz. Ama O'dur. Ts'ai Lun günümüzden yaklaşık 2000 yıl önce
Çin'de yaşayan bir memurdu ve MS 105 yılında bugünkü kullanılan hali
ile kağıdı icat etti. Dutağacı kabuğu, kenevir ve kumaş paçavralarını
suyla karıştırarak ezdi, lapa haline getirdi, presleyerek suyunu
çıkardı ve bu ince tabakayı kuruması için güneşin altında ipe astı.
Aslında insanlar MÖ 3500 yıllarında bile üzerine yazı yazabilecek
çeşitli şeyler kullanıyorlardı. Kağıdın icadı sonraki devirlerde
Çinlileri dünyanın en gelişmiş kültürünün sahibi yaptı. Şaşırtıcıdır
ki, Orta Asya'ya 751, Bağdat'a ise 793 yılında ulaşan Ts'ai Lun'un
kağıt yapma metodu, Avrupa'ya 1000 yılda gelemedi. Avrupa'da ilk kağıt
ancak 1151 yılında İspanya'da yapılabildi.
Özellikle matbaanın icadı ile birlikte kağıda olan ihtiyaç gittikçe
büyüdü. Yeterli hammadde bulmakta zorlanıldı. Ayrıca bu şekilde kağıt
imalatı çok zaman alıyordu ve dünyanın bir çözüme ihtiyacı vardı.
Kesin tarih bilinmiyor ama yaklaşık 18. yüzyılın başlarında Fransız
bilimci Rene-Antonie Ferchault de Reaumur ormanda ağaçların arasında
yürürken bir yaban arısı kovanı gördü. Yaban arıları evlerinde
olmadığından durup kovanı incelemeye başladı. Birden kovanın kağıttan
yapılmış olduğunu gördü. Peki onlar paçavra kullanmadan kovanı nasıl
yapıyorlardı? Sadece paçavra değil, kimyasallar, ateş ve karıştırma
tanklarını da kullanmıyorlardı. Arılar insanların bilmediği neyi
biliyorlardı ?
Aslında her şey çok basitti. Kısa bir gözlem sonucunda gördü ki, yaban
arıları ince dalları veya çürümüş kütükleri kemirir gibi ağızlarına
alıyorlar, burada mide sıvıları ve salyaları ile karıştırıyorlar ve
kovanlarını yapmada kullanıyorlardı. Reaumur arıların sindirim
sistemini de inceleyerek buluşunu 1719 yılında Fransız Kraliyet
Akademisi'ne sundu.
İlk kağıt makinesi 1798 yılında yapıldı. Ancak bu geniş bir kayışın
dönerek fıçıdaki lapayı aldığı ve ince kağıt haline getirdiği, her
dönüşte tek bir kağıt yapabilen basit bir makine idi. Silindirli
makine çok geçmeden 1809 yılında John Dickinson tarafından icat
edildi.
Günümüzde kağıt üretimi yüksek teknoloji ile ve tam otomatik olarak
yapılabilmektedir ama işlemin aslı esas olarak değişmemiştir.
Kağıtların arasındaki kalite farkını kullanılan lifin türü, lapanın
hazırlanışı, içine katılan malzemeler, kimyasal veya mekanik metotlar
belirler. Her ne kadar liflerin elde edilmesinde ağaçlar ana kaynak
ise de özellik taşıyan kağıtların yapılmasında günümüzde sentetik
lifler de kullanılmaktadır.